• ورود / ثبت نام
  • 02122653921

 

مینا کاری

مینا پوشش رنگی از لعاب شیشه ی شفاف نیم شفاف یا مات است که با هدف تزئین حفظ سطح با ایجاد ویژگی های خاص در سطح بر روی فلز سرامیک، شیشه و … اعمال و در کوره پخته می شود که در اینجا منظور ساخت بدنه فلزی، لعاب کاری، پخت، نقاشی و پخت مجدد اشیا در کوره است که تمامی این مراحل به کمک ابزار و وسایل ساده و استفاده از طرح های اصیل و سنتی در مرحله ی نقاشی انجام میپذیرد. این هنر را می توان اوج غریزه ستایش زیبایی و شوق به خلق آن توسط بشر دانست, شوقی که فلزی زمخت و ساده را به بزمی از رنگ, قوس و نقش تبدیل می کند.
 
 تاریخچه
 
1.  4000سال قبل از میلاد مسیح
((از جمله هنر های دستی ایرانیان در گذشته های دور ، تزئین و کنده کاری روی فلزات است))
قدمت این هنر حدود ۴۰۰۰ سال پیش می رسد. مردم عصر باستان از هنر مینا برای بیان اندیشه های اعتقادی، و در ترکیب با هنرهای دستی دیگری چون نقاشی، ملیله دوزی سنگ ها یا فلزات قیمتی و الیاف زرین یا نقره ای، قلاب دوزی، گلابتون دوزی استفاده می کردند. کیفیت کار مینا کاری در این دوره بسیار پایین بود. تکنیک مورد استفاده در این دوره تکنیک حفره ای بود که قدیمی ترین تکنیک مینا کاری است. در این تکنیک نقش مورد نظر روی زمینه ی طلا با نوارهای سیمی طلا ایجاد و پودرهای رنگی مینا در حفره ها جاسازی می شود. ظاهراً این تکنیک را یونانی ها از ملیله دوزی زرین مصری ها الهام گرفته و در اروپای مرکزی و شمالی گسترش دادندو آن را به روی فلز برنز یا مس هم به کار بردند. تزئین مینایی در این دوره بر روی قلاب کمربندها، دسته شمشیر، حمایل، کلاه خود و …. صورت می گرفت. این تکنیک حدود ده قرن در اطراف مدیترانه رواج داشت و در میان اقوام سلت که در واقع اقوام باستانی اروپای غربی و مرکزی اند رواج داشته است. مینا کاری در فاصله ی قرن های چهار تا شش میلادی در خاور میانه و چین رواج داشت. و به ویژه توسط ایرانی ها و روس ها برای جان بخشیدن به تمایلات مذهبی به کار می رفت.
آقای علینقی وزیری در کتاب تاریخعمومیهنرهای مصور قبل از تاریختا اسلام مینویسد: از جمله هنرهای دستی ایرانیان در گذشته های دور تزئین و کنده کاری روی فلزات بوده. ظروف فلزی بدستآمده از فلزات گوناگون ساخته شده کهمهمترین آنها عبارتست از: طلا،نقره، مس، برنز، برنج، آهن، فولاد، سرب، آلومینیوم و کرم که این فلزات برای زیور آلات و ظروفگوناگون بکار میرفته از جمله موارد فلز کاریمیتوان از ترصیع یعنی بهجا نشاندن قطعات کوچک رنگی روی سطح فلزی و مینا کاری نام برد. بررسیهاییکه در مورد میناکاری انجام شده نشان میدهد میناهاییکهبنام بیزانسمشهور استاز مینا سازیایرانیاقتباس شده است.
 
2. قرن هشتم هجری
هنرمندان بیزانس در فاصله ی قرن هشت تا دوازده سرآمد این هنر مذهبی شدند. این شکل جدید از هنر مینا در قرن دهم به غرب انتقال یافت و به عنوان هنر کلیسایی مورد توجه فراوان قرار گرفت که شیوه ی کار به این صورت بود که طرح با نوارهای طلا روی زمینه ی طلا منتقل می شد و سپس با استفاده از لوله های مویینه نازک و سرکج رنگ مینا با دقت و به طور یکنواخت داخل حفره ها انتقال می یافت. پس از پخت در کوره های زغالی آن را پرداخت و به صورت قاب عکس یا پوشش کتاب، صلیب و … در می آوردند. این سبک به تدریج در ایتالیا، اسپانیا، فرانسه، آلمان و … گسترش یافت. فرانسه بیش از همه این هنر را جذب کرد و هنوز هم موقعیت های برتری دارد.
کار بیزانسی ها ویژگی های خاصی داست ازجمله: استفاده از فرم های چهارگوش به جای گرد و استفاده از مینای مات در این دوره هنر مینا بر روی اشیای مختلف به کار می رفت و طیف وسیعی چون اشیاء متبرکه اماکن مذهبی و اعتقادات مذهبی مثلاً صلیب ها، پلاک قبر و … و نیز یراق آلات لباس، یراق آلات حیوانات، ظروف و … را در بر می گیرد.
 در قرن یازدهم تکنیک حکاکی در هنر مینا کاری توسط ایتالیایی ها ابداع شد. به این صورت که طرح روی زمینه ی حکاکی، گراور، یا کنده کاری می شد، سپس میناهای شفاف در شیارهای باریک روی این طرح ها قرار می گرفت و در نهایت طرح از پشت لایه ی نازک مینا رویت می شد.
در قرن دوازدهم تئوفیلوس آلمانیف مراحل تکامل هنر میناکاری بیزانس را مدرن کرد. این هنر در آسیای شرقی نیز در اوایل قرن ۱۵ رواج یافت و مردم هند، چین، کره و ژاپن به شکل وسیعی از آن استفاده کردند. این هنر در شرق آسیا در صنعت گسترش عقاید مذهبی بودایی و هندوئیسم قرار گرفت.
 
میناکاری در ایران

قدیمی ترین نمونه های مینا کاری موجود نشان میدهد که مینا کاری نیز مانند بسیاری از هنرهای دیگر برای اولین بار در ایران پیدا شده و از ایران به سایر کشورها راه یافته است. در دوران مغول سبک جدیدی در فلز سازی و مینا کاری ایران بوجود آمد. اشکال و تصاویری که قیافه و لباس اعضای دربار ایران را داشتند، جای اشکال و تصاویر عربی دوره قبل را گرفتند و به ویژه ترصیع فلز در عصر تیموری به منتهی درجه شرقی خود رسید. در زمان صفویه زمینه هنر مینا کاری و فلز کاری تغییر یافت. ظروف نقره در این دوره به نقوش میناتور از قبیل مجالس بزم در دربار و یا مجالس شکار، یا اسب سواری مزین گشت و هنر مینا سازی از نقشهای اسلیمی و گل تغذیه کرد و رنگ قرمز مورد مصرف بیشتری داشت و شهر اصفهان یکی از مراکز عمده مینا کاری  بحساب می آمد که هنوز هم تنها مرکز این هنر محسوب میشود.
مینا کاری از جمله  رشته های شاخص سرامیک هاست که بر بستر فلز شکل میگیرد. مینا لعاب شیشه گون رنگی است که بر فلز مناسب (فلز مس) مینشیند و پس از حرارت لازم بر آن تثبیت میگردد. بررسی فنی آثار مینایی دنیا نشان میدهد که این هنر ویا صنعت هنری دارای شیوه های ساخت متفاوت میباشد که از آن میان میتوان به شیوه های خانه بندی، مرصع، شکری و نقاشی اشاره نمود. شیوه ی نقاشی مورد علاقه ی هنرمندان این سرزمین قرار داشته و نیاز این هنرمندان به داشتن بستری مناسب (بوم) برای نقاشی و نگارگری انگیزه ی اصلی در ترویج میناکاری منقش به انواع سبک های نگارگری بوده است. بوم سفید مینا با رنگ یکدست و براق آن زمینه ای مطلوب برای هنر نقاشی است که در اشیایی همچون گلدان، قاب، بشقاب، شمعدان، گلاب پاش و سایر ظروف جلوه گر میشود. هنر مینا کاری و لعاب روی فلزات در تاریخ کشورمان از سابقه ی نسبتا طولانی برخوردار میباشد و آثار باقی مانده ی موجود در گذشته حکایت از تبحر هنرمندان این سرزمین در این فن و هنر دارد.
 
اوج شکوفایی هنر میناکاری در جهان امروز نیز در شرق آسیا دیده می شود. چینی ها میناکاری حفره ای را در صنایع دستی خود به شدت رواج دادند. آن ها با تأسیس بزرگترین واحد تولید مینای حجره ای در پکن در سال ۱۹۵۶ آن را به صورت یک هنر بومی و رایج صادراتی در آوردند. هندی ها در میناکاری ابزارآلات نقره ای و طلایی به ویژه در قالب نقوش گل و پرنده و حیوان و طرح های هندسی پیچیده و ایجاد صحنه های بدیع میناکاری در رقابت با پکن قرار دارند. ایتالیایی ها احتمالاً روش حجره ای گلابتونی را ابداع کردند. در این تکنیک نوارهای سیمی را به هم تابیده و به شکل طناب درآورده و داخل حفره های طناب حاصل را از مینا پر می کردند. بدین ترتیب کلاف سیمی با ضخامت های مختلف با درخشندگی جواهر نشان ایجاد می شد. روس ها با اقتباس از این روش شویه ی خاص خود را در این رابطه به وجود آورند. بیزانسی ها در قرن چهاردهم میلادی تکنیک پنجره ای را ابداع کردند. در این روش طرح با سیم شکل داده می شد سپس طرح سیمی را روی صفحه ی نازک و نسوز میکا قرار می دادند و طرح سیمی را با مینا پر میکردند و سپس پخت می دادند، با برداشتن صفحه ی زیرین، مینای داخل چهارچوب سیمی قرار می گرفت اما این شکل در مینا به دلیل شکنندگی مینا در داخل پنجره ها متداول نیست ولی در قرون چهارده تا شانزده بسیار رواج داشت.
در اوایل قرن شانزدهم تکنیک مینای نقاشی ابداع شد، که نوع فرانسوی آن به شدت تحت نفوذ تحولات رنسانس بود و تا اواسط قرن نوزدهم رایج شد. شهر لیموژ فرانسه در توسعه ی این تکنیک شهرت یافت.
 
قدیمی ترین تکنیک
نقاشی لیموژ در این هنر برای هنرمندان نامی کاملاً آشنا است. در این روش با مخلوط پودر مینا و روغن اسطوخود که به مینای لیموژ معروف بود روی سطح مورد نظر کشیده میشد و سپس پخته میشد.
از اشکال بسیار زیبای این تکنیک، روش مینای برجسته را میتوان نام برد که در این روش ابتدا روی سطح را با مینای سیاه مرمری میپوشاندند و سپس با مینای شفاف لیموژ روی سطح را نقاشی میکردند سپس نقاط مرزی طرح را با سوزن حکاکی می کردند، تا زمینه ی سیاه نمایان شود بدین ترتیب پوشش رویی خاکستری به نظر می آمد. این تکنیک برای ایجاد اشکالی پیچیده بسیار زمان بر است و گاه باید قطعه را بارها پخت داد. مینای نقاشی در واقع تلفیقی از نقاشی و هنر مینا است که هنرمندان زیادی را پرورش داده است.
با انقلاب صنعتی هنر مینا هم بی نصیب نماند و تکنیک عکس برگردان با روش مینای عکس برگردان را به ارمغان آورد (۱۷۵۳). یک فرد انگلیسی به نام استیفون جانسون و یک حکاک فرانسوی با ابتکار عاقلانه مینای نقاشی با کیفیت بالا و قابل تکرار را ارائه کرد. در این روش روی صفحه ی مسی موضوع که عموماً در آن دوره عاشقانه یا مذهبی بود گراور می شد سپس جوهر مینا را که از اکسیدها فلزی تشکیل شده بود، روی آن پخش می کردند. یک کاغذ آغشته به صمغ را را روی صفحه قرار داده و به وسیله ی غلتکی چوبی به روی آن می کشیده اند تا طرح به صفحه منتقل شود در مرحله ی بعد صفحه را روی یک سطح مینا کاری سفید قرار می داده و می پختند که منجر به سوخت کاغذ میشد که اثر طرح با رنگ های مشکی، قهوه ای، حنایی، نیلی، بنفش روی سطح باقی می ماند.
سومری ها و بابلی ها در ایجاد نقش روی فلزات و ساخت فلزات منقوش مهارت زیادی داشتند و به ویژه کار روی مس را به خوبی انجام می دادند. ظروف مسی غالباً دارای طرح هایی با کنده کاری بسیار ظریف هستند. اگر چه کنده کاری فلزات در دوران هخامنشان در ایران رواج بسیاری داشته است اما آثاری از مینا کاری روی فلز در این دوران مشاهده نشده است. آثار زیادی از مینا بر روی کاشی و شیشه نیز به دست آمده است. کاشی های مینایی اولین شکل از مینا در ایران است. فلز کاری و تولید ظروف نقش دار در زمان اشکانیان رواج زیادتری پیدا می کند و مینا کاری روی فلز هم آغاز می گردد. ظاهراً هنرمندان برای نشاندن جواهر و سنگ ها قیمتی روی فلز برای ساخت تاج و تخت پادشاهان، گوشواره و … به تکنیک مینا روی آوردند، مینای مرصع در واقع مینای خاص ایران است که جام خسرو از این نظر بسیار زیبا است. اسلوب تزئینی ایرانی در زمان ساسانیان به اوج رسید و پس از اسلام نیز این اسلوب پایه و بنای اسلوب ایرانی در هند مینا شد. طرح های ایرانی که در کنده کاری به کار می رفت طی زمان تغییراتی کرد. موضوع پرندگان، جانوران، گل و تاک و نیز کتیبه هایی با خط کوفی تحولات طراحی هنر ایرانی است. با ظهور اسلام، پیدایش ظروفی چون هاون، لگن، شمعدان و در زمان سلجوقیان میناکاری رایج شد و در دوره ی غازان خان مغول هم میناهایی با تصاویری از شخصیتهای ایرانی درباری رواج یافت . در دوره ی تیموریان به مینای مرصع توجه بسیاری شد و شمعدان ها وچلچراغ های مرصع را رواج پیدا کرد. در دوره ی صفویه هم هنر مینا با نقوش مجالس شکار و رزم و بزم پادشاهان تزیین یافت که صندوق مزار شیخ صفی الدین هم از هنر کینای این دوره میباشد. در دوره ی قاجر مینا بر زمینه ی طلا و نقره با ترصیح فلزات و سنگ های قیمیتی اعمال می شد. هنر میناکاری پس از مرگ فتح علی شاه نزول کرد و به ویژه پس از سقوط قاجار کاملاً از بین رفت و اکنون به صورت پراکنده در اصفهان انجام میشود. در این دوره میناکاری بیشتر برای مینای تخت، تاج، صندلی، جعبه، کوزه، عطردان، ضریح اماکن متبرکه استفاده شد و بعد از سقوط قاجار یک آلمانی موسسه ای در اصفهان برای میناکاری دایر کرد و عده ای را تعلیم داد و در سال ۱۳۳۲ فرهنگ و هنر کارگاهی دایر و برای احیا آن تلاش شد.
 
میناکاری در اصفهان
مؤلف کتاب «جغرافیای اصفهان» در سال ۱۲۹۴ هجری (۱۸۷۷ میلادی) درباره صنف میناکاران اصفهان می نویسد که میناکاری در اصفهان استادان معروف داشت ، مانند : آقاعلی فرزند آقاباقر نقاش که در فن نقاشی و مینا سازی همردیف پدرش بود و در اواخر سلطنت محمد شاه قاجار درگذشت (حدود ۱۲۶۴ هجری برابر با ۱۸۴۷ میلادی) و اینک برخی از نقاشان این زمان در هنر میناکاری هم استادی دارند و اگر به آنها سفارش کار مینا بشود مانند استادان مشهور گذشته از عهده ی انجام آن به خوبی بر می آیند و هم اکنون سرقلیانهای میناکاری خوبی ساخته می شود. 
رواج صنعت میناکاری در اصفهان از دوران پهلوی و حدود سال ۱۳۱۰ شمسی است و مخصوصاً طی سی سال اخیر این صنعت به وسیله ی یکی از استادان هنرمند و بنام اصفهان آقای شکرالله صنیع زاده بسط و توسعه یافت و شاگردانی در این مکتب تربیت شدند که هر یک دریچه ی دیگری را برای هنر میناکاری گشودند.
هنرمند ایرانی همواره با كار هنریش به هنگام حك كردن نقشی بر سنگ یا فلز و یا ترسیم نقش‌های هندسی و نمادین بر بافته‌ ها و یا تراشیدن پیكره‌ای مقصودی را بیان و رمز و رازی را آشكار ساخته است.
تسلط هنرمندان این سرزمین در ساختن و پرداختن آثار شگفت‌انگیز است. همواره تكنیك و روش‌های پیچیده در خدمت بیان معنای نقش‌های قرار گرفته، بین تكنیك و احساس و بین شكل و عاطفه توازن برقرار شده است.
طرح‌های ایرانی كه در طی قرون و اعصار تجدید یافته‌اند، مهمترین ركن هنرهای تزیینی ایران را تشكیل می‌دهند. این طرح‌ها با كمی تفاوت در غالب هنرهای ایرانی مانند فلزكاری، كاشی‌سازی و سفالگری، حجاری، گچبری، تذهیب، مینیاتور، قالی‌بافی و دیگر شاخه‌های صنایع‌دستی ایران گاه به سادگی و گاه به تفصیل تكرار شده‌اند و سطح‌های مزین به طرح‌های انتزاعی و یا طرح‌های مجرد نباتات و گل‌ها با زیبایی هر چه تمامتر عرضه شده‌اند.

 
گروه بندی مینا
مینا بر حسب نوع استفاده به مینای:
1. جواهر
2. چینی
3. مس و … تقسیم میشود.
 
از نظر دمای پخت به انواع:
1. نرم (ذوب و پخت پایین)
2. متوسط (ذوب و پخت متوسط)
3. سخت (ذوب بالا) تقسیم میشود.
 

از نظر وجود مواد مهمی چون سرب به مینای:
 سربی و غیر سربی تقسیم میشود.
مینای سربی به انواع:
 سرب بالا، پایین، متوسط، تقسیم میشود.
از نظر خصوصیات و عملکرد:
 مینا به مینای مقاوم در برابر اسید یا مینای مقاوم در برابر هوازدگی، و غیره تقسیم می شود.
 
میناکاری روی فلز:

فصل مشترک هنر میناکاری با سفال سازی استفاده از لعاب برای تزیین فلزات است. میناکاری بر روی فلزات بسیار قابل استفاده است و امروزه بیشتر روی فلز مس انجام میشود.
 
 تولید مینا
هنر مینا کاری را می توان یکی از اختراعات خلاقه بشر دانست زیرا این هنر شامل فعل و انفعالهای پیچیده ایست که بهم ربط داده می شوند، از یک سو عوامل ساده ای از قبیل سیلیکوم و پتاسیم و از سوی دیگر سبک قیمتی که ترکیب آنها مینا را بوجود می آورد. از این رو یک هنر آزمایشگاهی تلقی شده و در حقیقت ماده ایست که از ترکیب اکسیدهای فلزات که بر اثر حرارت رنگهای مورد نظ ر را بدست می دهد در اختلاط با تعدادی نمک ثابت بدست می آید و رنگها با درجه حرارت و طول زمان حرارت ارتباط پیدا می کنند. بنابراین برای دسترسی به این پدیده هنری زیبا باید آتش و حرارت بدقت مراقبت و مهار شود. مینا که طبعا شفاف است شفافیت بیشتر خود را از اکسید قلع بدست می آورد و ترکیبات آن از زمانهای قدیم تا به امروز ثابت و بدون تغییر مانده است . روی اشیا طلایی و نقره ای هم میتوان مینا کاری کرد ولی اساسا مینا کاری بر روی مس انجام می شود.
 
تا فراهم آمدن مینا چند مرحله باید طی شود:
1. ابتدا آن چیزی را که می خواهند مینا کاری کنند به شکل و اندازه مورد نظر به وسیله مسگر متخصص به شکل لازم در می آید.
2. پس از آن که ساخته شد، استاد مینا کار به آن لعاب سفید رنگ می دهد. معمولا تا سه الی چهار بار لعاب داده می شود و در هر بار شیئی به کوره می رود و حدود ۷۰۰ درجه حرارت می بیند تا رنگ لعاب ثابت شود.
3. بعد از نقاشی به رنگ های گوناگون شی باز به کوره می رود و حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ درجه حرارت می بیند تا رنگها بصورت مطلوب در آید.
 
روش تولید مینا
مینا طبعاً شفاف است و این شفافیت از اکسید قلع به وجود می آید و ترکیبات آن از زمانهای قدیم تا به امروز ثابت بدون تغییر مانده است. به طور کلی مینا کاری بر روی مس انجام می گیرد ،هر چند می توان روی طلا ونقره نیز مینا کاری کرد . تولید مینا نیاز به طی مراحل خاصی دارد و آن این است که ابتدا ظرف مورد نظر (زیر ساخت ) به دست مسگر یا دواتگر به شکل و اندازه ی لازم ساخته می شود ،سپس استاد کار مینا به لعاب سفید رنگ می زند و در کوره می گذارد،سپس به نقاشی روی این بوم سفید پرداخته ، در انتها طلا کاری می نما ید و در نهایت با لعاب شفاف می پوشاند. در مراحل ساخت هر ظرف حدود ۸بار به کوره می رود و هر بار بطور متوسط از۲۰۰ تا ۸۰۰ درجه سانتی گراد حرارت می بیند تا رنگها به صورت مطلوب درآید.
 
از لحاظ ساخت مینا را به دو گروه تقسیم می نمایند :
۱. مینای خانه بندی
۲. مینای نقاشی
در روش خانه بندی مفتولهای نازک فلزی را در سطح ظرف در محل نقوش اصلی به وسیله ی لحیم ثابت می نمایند. پس از تثبیت مفتول ها ، داخل محدوده وسطوح به وجود آمده را با رنگهای مینایی پر می کنند و حرارت می دهند . اکثراً مینا های قدیمی به این روش ساخته می شوند.
 
ذوق و زيبايي در ميناي خانه بندي
هنر ميناكاري بر روي طلاو نقره (هنر ميناي مليله)، يكي از قديمي ترين هنرهاي تزئيني ايران است كه از گذشته هاي بسيار دور براي تزئين ظروف و زيور آلات استفاده مي شده و پيشينه آن به زمان هخامنشيان و شايد قبل از آن بر مي گردد. چرا كه خاستگاه پيدايش اوليه شيشه در ايران باستان بوده (ماده اوليه تهيه مينا سيليس است و از طريق ايران به كشورهاي ديگر راه يافته است). از اين رو شكي نيست كه برجسته ترين و بزرگ ترين هنرمندان اين رشته ايراني بوده اند. مصداق اين نكته ميناي نارنجي رنگي است كه بر روي تخت سفري نادرشاه افشار به زيبايي هر چه تمام تر به كار رفته است كه نمونه آن را در هيچ جاي جهان نمي توان پيدا كرد همچنین عكس فتحعلي شاه قاجار در ابعاد بسيار كوچك كه از تكنيك نقاشي مينا استفاده شده كه در عين ظرافت در ميناكاري در حمايل عكس نيز جواهرات بسيار ظريفي كار شده كه تنها از دست هنرمندان ايران زمين بر مي آيد و بس. در سالهاي اخير متأسفانه به دلايل مختلفي اين هنر اصيل ايراني مهجور مانده كه از دلایل آن  مي توان به يكي سختي هاي انجام اين هنر نسبت به سایر هنرهاي فلزي اشاره کرد و ديگر اين كه چون تنها بر روي فلزات گرانبها استفاده مي شود به لحاظ قيمت تمام شده، نسبت به ديگر هنرها قيمت بالاتري دارد. همچنین هنرمندي كه در زمينه هنر ميناي مليله فعاليت مي كند بايد با هنرهاي دستي ديگري از جمله اره كاري، قلم زني، چكش كاري و مليله كاري آشنايي كامل داشته و زرگري را نيز به صورت كاملاً حرفه اي انجام دهد تا بتواند در زمينه ميناي مليله، آثار ارزشمندي خلق نمايد كه در نتيجه كمتر كسي رغبت به ياد گيري و انجام اين صنعت هنري پيدا مي كند.
در سال ۱۳۰۴ پوپ محقق آمريكايي كه به ايران آمده است در يك سخنراني در جمعي از مسئولان مملكتي و علاقه مندان به هنر به تشريح گذشته و حال پرداخت و در چند جمله راجع به ميناكاري گفت: قطعات مينا كاري مرصع از اختراعات ايراني است و نمونه بسيار عالي آن جام خسرو است. اين هنر را در همان آغاز به چين بردند و در آنجا مبدأ و اساس هنر ملي شان شد. در سال ۱۳۱۷ نخستين چاپ كتاب هنر ايران زير نظر پوپ منتشر مي شود. جلد دوم آن راجع به ميناي خانه بندي به وسيله اروين سركوليس نگارش يافته، وي در اين متن با توجه به نمونه هاي موجود مينا كاري در موزه ها به موضوع ريشه يابي نخستين ميناهاي دنيا و اين كه از بيزانس و يا ايران ساساني سرچشمه گرفته، مي پردازد. در قسمتي از اين كتاب آمده است اگر نمي توان در مورد ريشه زماني ميناي حجره اي حدس زد اما در اين كه اين هنر مخصوص ايراني در ايران خلق شده است به سختي مي توان ترديد نمود. نقره كاري با مفتول كه شكل ابتدايي مليله كاري بود در ميان اشكانيان رواج داشته است. ميناكاري هنر درخشان آتش و خاك است و با رنگ هاي پخته و درخشان كه سابقه آن به ۱۵۰۰ سال پيش از ميلاد مي رسد و ظهور آن بر روي فلز در طول سده ششم تا چهاردهم پيش از ميلاد و پس از سال ۵۰۰ پيش از ميلاد مشاهده مي شود. هنر ميناكاري در ايران بيش از نقاط ديگر تجلي داشته است و يكي از نمونه هاي قديمي آن را از عهد صفويه شارون جهانگرد فرانسوي متذكر شده است كه قطعه مينايي از كارهاي اصفهان بوده مشتمل بر طرحي از پرندگان و حيوانات بر زمينه گل و بته به رنگ آبي كم رنگ و سبز و زرد و قرمز.
 و در روش مینای نقاشی که امروزه متد اول است ، ابتدا سطح کار را با رنگ سفید وغلیظ ( با رنگی دیگر ) می پوشانند و پس از حرارت روی این بوم سفید را نقاشی می نمایند . به همین دلیل به آن مینای نقاشی می گویند .
جداي از اظهارات پوپ، منابع متعددي به گستردگي صنعت فلز كاري در دوران هخامنشيان اشاره دارند و در موزه هاي داخلي و خارجي نيز نمونه هاي زيادي از محصولات فلزي دوره هخامنشيان موجود است. به طور كلي عصر هخامنشيان سبك معين و معلومي دارد. در جام هاي نقره اي كه يكي در موزه بريتانيا و ديگري در موزه آرميتاژ لنينگراد نگهداري مي شود پايه اولي از مجسمه مرغ خيالي كه داراي شاخ و منقار است تشكيل شده و ديگر مجسمه بزكوهي است كه بال و ريش دارد. از اين رو شواهد نشان مي دهد كه هنر مينا كاري در اين زمان مرسوم بوده است.
در زمان اشكانيان تزئين بر روي فلز، عملي معمول و مرسوم بوده و رسم معمول هنري اين زمان پايه هاي هنر عظيم و درخشان ساساني را برافراشته است، از آنچه كه در مقبره شوش پيدا شده و از آثار مكشوفه همدان مي توان دريافت كه فلزكاري در زمان اشكانيان از ارزش زيادي برخوردار بوده است. در اين زمان ترصيع و مينا كاري هم رواج داشته است. به عنوان مثال مي توان از ديوارهاي شوش كه با آجرهاي مينا كاري شده پوشيده شده اند، نام برد که در آنها تصوير گاو و شاه و نيز حيوانات ديده مي شود، دو دستبند طلاكه با ميناي آبي و به روش مليله دوزي كار شده است و هم اكنون در موزه آرميتاژ لنينگراد نگهداري مي شوند چون به جواهرات ايرانيان شبيهند، نشان مي دهد كه متعلق به اين سرزمين بوده است و در عهد اشكانيان ساخته شده اند. در آن زمان نشاندن جواهر روي فلز در ايران بخوبي انجام مي شده است. نمونه آن يك جفت گوشواره است كه در موزه لوور نگهداري مي شود. جواهر در ايران براي حداقل ۸ قرن ادامه داشته است شاهد ديگر، گيره اي است كه روي آن لعل كار شده و هم اكنون در موزه ولف شيم آلمان حفظ مي شود؛ روي اين گيره كه مربوط به دوره اشكانيان است و كيفيت بالايي دارد با زبان پهلوي نام اردشير را نوشته اند.
بررسي ادوار گذشته ايران از نظر هنر ميناكاري نشان مي دهد كه اين هنر در عهد ساسانيان از تمام دوره ها متنوع تر و كامل تر بوده است. امروزه نيز هنرمندان زیادی در استانهاي خراسان، اصفهان، تهران و خوزستان به اين حرفه مشغولند كه مي توان با حمايت از آنان، به اعتلاي اين هنر كم نظير ايران دست يافت.
 
رنگهای بکار رفته
در گذشته که مینا کاری رواج اندک داشته رنگهایی که بکار می رفته گیاهی یا معدنی بوده است ولی اکنون برای نقاشی ظروف و اشیا مینایی از رنگهای شیمیایی استفاده می شود.
 رنگهایی که در میناکاری بکار می رود بر سه نوع است :
۱.  نگهای گیاهی که در چیت سازی هم بکار می رود.
۲.  رنگهای معدنی که در نقاشی و مینا کاری بکار می رفته است .
۳.  رنگهای فلزی که روی مینا کار می کنند .
  
 
آبی (لاجورد). اکسید کبالت  اکسید منیزیم
سبز. اکسید مس
زرد. گل ماشی
قرمز. ترکیبی از اکسید طلا
قهوه ای. اکسید آهن
 
برای مینا کاری در تهیه رنگ قرمز از طلا استفاده می شود رنگ سبز مینا از مس و رنگ زرد آن از گل ماشی بدست می آید. رنگ آبی و فیروزه ای و رنگ سفید از رنگ مخصوصی تهیه می شده است که در شهر سامره از شهرهای عراق نوع خوب آنرا بدست میآورده اند. محصولات مینایی که به بازار عرضه می شود عبارت است از: جعبه های مینا کاری ، سرویس چایخوری و شربت خوری ، حبابهای میناکاری ، بشقاب، گلدان، تابلوهای بزرگ و کوچک مینا که با هنرهای دیگر مانند طلا کاری ، خاتم کاری ، مینیاتور ترکیب می شود، کاسه قاب و قدح، قابهای عکس، زیر سیگاری ، پیپ، آلبوم عکس، گلابپاش، پنکه سقفی، جارو چهلچراغ، درها و پنجره ها و ضریح های مینا کاری شده برای مقابر ائمه شیعه در کربلا و نجف و سامره و مشهد و قم و حضرت عبدالعظیم و اماکن متبرکه دیگر.
 
مواد اولیه ی مورد مصرف بدنه ی مینا :
فلزاتی مانند مس ، طلا ، نقره، ورشو و برنج که به عنوان زیر ساخت استفاده می شود ،که فلز مس به خاطر حالت چکش خواری ، از بقیه فلزات رایج تر است .
مواد اولیه ی مورد مصرف در لعاب و نقاشی مینا :
از سیلیس ، کربنات ، سدیم ، پتاسیم ، آهک ، قلع و ...در لعاب مینا استفاده می شود . در مینا کاری برای تهیه ی رنگ قرمز از طلای حل شده به اضافه ی براکس و کربنات سدیم ، برای تهیه ی رنگ سبز از مس به اضافه ی کرومات سرب و برای تهیه ی رنگ زرد از ترکیب آهن ، اکسید کروم و قلع و در هر صورت برای شفافیت لعابها از اکسید قلع استفاده می شود و همینطور استفاده از رنگهای شیمیایی جایگزین رنگهای گیاهی و معدنی در نقاشی مینا شده است.
 
ابزار کار ساخت ظروف مینا عبارتند از :
۱ ورقه ی مس طلا یا نقره و ...
۲ کاغذ کپی
۳ چکش : که با فرم های متنوعی که در سر خود دارند ، قادرند حالتهای مختلفی ( فرو رفتگی و بر آ مد گی ) را در فلز ایجاد نمایند .
۴ سندان : که می تواند بسته به اندازه و فرم مورد نظر کوچک یا بزرگ باشد ، به جای سندان می توان از تنه ی درخت مناسب استفاده نمود.
۵ گیره
۶ کمان اره و تیغ اره ی فلز بر
۷  قیچی فلز بر
۸ قلم مو
۹ انواع رنگ های گیاهی – معدنی و فلزی
۱۰ کوره
 
موارد مصرف و کاربرد
میناسازان آثار متفاوتی را تولید می‌کنند که برخی از رایج ترین آنها عبارتند از:  
•بشقاب، گلدان، کاسه و قدح، قابهای عکس، تابلوهای مینا که با هنرهای دیگر مانند طلاکاری، خاتم‌کاری، مینیاتور، جواهرسازی ترکیب می‌شود.
• درها، پنجره‌ها و ضریح‌های میناکاری شده در مکان‌های مذهبی به ویژه حرم امامان شیعی.
• اشیای تزیینی: جعبه‌های آرایش زنانه، جعبه‌های خاتم‌کاری و میناکاری، سرویس چایخوری و شربت خوری، قلیان، جعبه قرآن، زره، آیینه، قلمدان، کمربند، حبابهای میناکاری، گلاب پاش، آلبوم عکس، انفیه دان، غلاف خنجر.
• زیور آلات: گوشواره، سینه ریز، گلوبند، انگشتر، مدال.
 •  ارتقای ابعاد واحجام در هنر میناکاری
• بررسی ها نشان میدهد که ابعاد واندازه ی قطعات مینایی حتی در دوره هایی که تولید آن از رونق برخوردار بوده چندان بزرگ و حجیم نبوده است. چون بهره مندی از حرارت یکنواخت در شکل گیری سالم یک قطعه ی مینا حایز کمال اهمیت میباشد به همین دلیل در گذشته وبه دلیل وجود محدودیت برای ایجاد کوره های بزرگ قطعات مینایی کوچک انتخاب میشده تا محصول نهایی بتواند سیر عبور از حرارت در کوره را به سلامت طی نماید.
 
روش نگهداری
روش نگهداری آن حفاظت از سقوط از ارتفاع می باشد وبا آب ولرم وصابون وشویندههای معمولی وغیراسیدی قابل شست وشو می باشد. از آن جا نقوش مینا توسط لعاب شفاف پوشانده شده است ، شستن با آب گرم و اسفنج صدمه ای به ظروف نمی زند قابل ذکر است حرارت زیاد و نا متناسب نیز بعضی از رنگ های مینا رامی سوزاند .

 
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شبکه توزیع آرتان می‌باشد.

لطفا چند لحظه صبر کنید

پیام

پیام

پیام

پیام

Top